محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1566
مرآة البلدان ( فارسى )
ميرزا سيد حسين سررشتهدار چاپارخانهء مباركه به پيشكارى شهاب الملك حكمران كرمان برقرار گرديد . چون جمعيت و آبادى دارالخلافه نهايت روبه ازدياد نهاده و شهر گنجايش جمعيت حاليه را ندارد ، رأى صوابنماى ملوكانه اقتضا فرمود كه وسعت مكانى براى اهالى حاصل آيد . لهذا مقرر فرمودند كه شهر طهران را از سمت دروازه شميران يك هزار و هشتصد ذرع و از سه جانب ديگر از هر طرف يك هزار ذرع وسعت دهند و كفالت اين امر را به عهدهء جناب آقاى مستوفى الممالك و ميرزا عيسى وزير دارالخلافه موكول فرمودند و چند نفر از مهندسين را نيز مأمور تعيين حدود و طول و عرض خندق آن فرموده مقرر شد كه قسمى خندق را حفر كنند كه از براى مترددين معبر نباشد و شهر از آفت سيل مصون ماند . روز يكشنبه يازدهم شعبان ، در بيرون شهر در محاذى دروازه دولت ، سراپردهء مخصوص ذات مقدس همايون را برپا نموده وزراء و شاهزادگان حتى وزراى دول خارجه مقيم دربار معدلتمدار دراين محل در زير چادرها جمع آمده سلام عام منعقد گرديد . بعد در موضعى كه طرح خندق را ريخته بودند ، با كلنگى كه از نقره و در كمال امتياز ساخته شده بود ، بندگان سركار اعليحضرت شاهنشاهى كلنگى بهدست مبارك بر زمين زده و حضرت امجد شاهنشاهزادهء و الا نايب السلطنه « 4 » نيز اقتدا به وجود مسعود مبارك كرده ايشان هم كلنگى به زمين زدند . ازآنپس مأمورين به حفر خندق مشغول گرديدند و وزير دارالخلافه متعهد شد كه سه ساله حفر خندق تمام شود . دور اين شهر تخمينا سه فرسنگ و نيم خواهد شد و دوازده دروازه مقرر است كه ساخته شود و از اينروز شهر طهران موسوم به « دارالخلافهء ناصرى » گرديد و ميرزا محرم خليفه درس زبان مدرسهء مباركهء دارالفنون كه در فن ماده تاريخ يدى طولى دارد تاريخ اين بنا را چنين سرود : طبع محرم با دل شاد از پى تاريخ گفت * « جاودان با فر يزدان باد شهر ناصرى » و مقصود از دل شاد الف است كه اضافه به عدد مصرع ثانى مىشود
--> ( 4 ) - كامران ميرزا